Mutacja L621 odkryta w chromosomie Y
Rodu Plewako herbu Pogoń

Odkrycie, historia i aktualny stan wiedzy o haplogrupie I-L621

Pierwotnie: 11 marca 2012 Aktualizacja: 2025

I. Odkrycie mutacji L621 — historia

Sygnet herbu Pogoń rodu Plewako, koniec XIX w. — Sygnet rodu Plewako
herbu Pogoń, XIX w.

29 czerwca 2011 roku FamilyTreeDNA (FTDNA), największa i pierwsza na świecie organizacja genealogii genetycznej, zarejestrowała nową mutację oznaczoną L621, odkrytą w chromosomie Y przedstawiciela Rodu Plewako herbu Pogoń (kit nr 131251, mgr Stanisław Jan Plewako).

Odkrycie jest efektem decyzji Towarzystwa Rodu Plewako o udziale w programie WTY (Walk Through the Y) — sekwencjonowaniu ok. 200 000 par zasad (bp) chromosomu Y. Zgodnie z radą dr Kena Nordtvedta, autorytetu w badaniach haplogrupy I, zwiększenie badanego obszaru z 100 000 do 200 000 bp okazało się decydujące dla wykrycia mutacji w locus ChrY:16648201 — obszarze dotychczas niebadanym u żadnego uczestnika poprzednich edycji programu WTY.

Mutacja L621 jest polimorfizmem pojedynczego nukleotydu (SNP) — w pozycji ChrY:16648201 (Hg38) nastąpiło podstawienie guaniny przez adeninę (G → A).

Kontekst historyczny

Odkrycie mutacji L621 przez ród Plewako miało przełomowe znaczenie dla całej genealogii genetycznej haplogrupy I w Europie. Mutacja ta okazała się markerem całej grupy dynarskiej I2a-M423, obejmującej dziesiątki milionów mężczyzn w Europie Środkowej i Wschodniej oraz na Bałkanach. Kit 131251 figuruje w literaturze naukowej i bazach danych jako próbka odkrywcza tej mutacji.

Przebieg potwierdzania mutacji (2011)

29 VI 2011 FTDNA rejestruje mutację L621 w chromosomie Y Stanisława J. Plewako (kit 131251) — wynik programu WTY.
20 VIII 2011 Pierwsze wyniki sond molekularnych poza WTY: kit 156366 (Damian Plewako) potwierdza L621+. Wynik Bighama (kit 17693, I2a1) daje L621−, co lokuje mutację w I2a1b.
19 VIII 2011 Wyniki WTY uczestników z podgrupy I2a1a (Cullen & Wickware): L621−. Mutacja potwierdzona jako I2a1b.
2 IX 2011 J. Dobson (DinS, I2a1b3) uzyskuje wynik L621+. Mutacja potwierdzona dla całej grupy dynarskiej (DinN + DinS + Disles).
14 IX 2011 R. Hale (I2a1b2, L161+) uzyskuje L621−. Mutacja ostatecznie zlokalizowana wyłącznie wewnątrz podgrupy dynarskiej I2a1b3-M423.

II. Aktualizacja nomenklatury (2012 → 2025)

Uwaga — istotna zmiana

Od czasu publikacji oryginalnego tekstu (2012) nomenklatura haplogrup Y-DNA uległa gruntownej przebudowie przez ISOGG i FTDNA. Nazwy używane w wersji z 2012 roku są dziś uznawane za przestarzałe. Poniższa tabela zestawia stare i aktualne oznaczenia.

Stara nazwa (2011–2012)	Aktualna nazwa (FTDNA/ISOGG 2025)	Uwagi
I2a1b3-M423 (dynarska)	I-M423 → I-L621	L621 jest subkladem M423 obejmującym całą grupę dynarską
I2a2a DinN (Dinaric North)	I-CTS10228 → I-Y3120 (gałąź północna)	Ród Plewako należy do tej linii
I2a2a DinS (Dinaric South)	I-CTS10228 → I-PH908 (gałąź południowa)	Dominuje na Bałkanach
I2a2b Disles (L161+)	I-L161	Gałąź wyspiarsko-alpejska
Program WTY	Big Y-500 / Big Y-700	Program WTY zastąpiony; Big Y sekwencjonuje ~23 mln bp
I2a Y-Haplogroup Project (FTDNA)	I2a Y-Haplogroup Project: familytreedna.com/groups/i-2a-hap-group	Adres projektu niezmieniony co do nazwy, lecz zaktualizowany

Aktualna pozycja rodu Plewako I-PLE01 w drzewie filogenetycznym

I2 (M438) └─ I-P37 └─ I-M423 └─ I-L621 (odkrycie: ród Plewako, kit 131251, 2011) └─ I-CTS10936 └─ I-S19848 → I-CTS4002 └─ I-CTS10228 └─ I-S20602 → I-Y3548 → I-Y4882 └─ I-Z16969 → I-A10230 └─ I-PLE07 ~380 n.e. └─ I-PLE14 ~740 n.e. └─ I-PLE04 → I-PLE02 └─ I-PLE15 ~1220 n.e. └─ I-PLE01 Ród Plewako ~1620 n.e. ├─ I-S12617 linia z Dziakowszczyny (Hieronim *1770 †1850) wg wyników z kitu 131251 (Stanisław J. Plewako) & kitu 349948 (Wojciech K. Plewako)

Nowe dane z projektu Plewako (2025)

Aktualna tabela wyników projektu FTDNA Plewako (odczyt maj 2025) wskazuje, że kit 131251 (Big Y-500) należy do gałęzi I-S12617 wewnątrz I-PLE01, z datowaniem rozejścia dwóch żyjących linii rodu na ok. 1770 r. n.e. Pełna ścieżka filogenetyczna liczy 15 potwierdzonych poziomów SNP powyżej I-PLE01.

III. Aktualny szacunek wieku haplogrup (YFull YTree v14, 2026)

Oryginalny tekst cytował szacunek dr Kena Nordtvedta z 2009–2010 roku, który wiek grupy dynarskiej określał na ok. 510 p.n.e. ±20% (czyli między 1000 p.n.e. a narodzeniem Chrystusa). Nowsze analizy sekwencjonowania całego genomu Y (Big Y, YFull) dostarczyły znacznie dokładniejszych danych:

~11 500 lat temu — formacja I-L621
(koniec epoki lodowcowej)

~6 400 lat temu — TMRCA I-L621
(wspólny przodek wszystkich dziś żyjących)

~5 000 lat temu — formacja I-CTS10228
(właściwa grupa dynarska)

~3 400 lat temu — TMRCA I-CTS10228
formacja I-Y3120 (~2 200 lat temu)

Dane YFull YTree v14.02 (kwiecień 2026): I-L621 — formacja 11 500 ybp, TMRCA 6 400 ybp; I-CTS10228 — formacja 5 000 ybp, TMRCA 3 400 ybp; I-Y3120 — formacja 3 400 ybp, TMRCA 2 200 ybp.

Interpretacja — Wędrówki Ludów, nie epoka żelaza

Ekspansja demograficzna właściwej gałęzi dynarskiej (I-Y3120, TMRCA ~2 200 lat temu, czyli ok. 200 p.n.e.) i jej szybki wzrost (TMRCA I-CTS10228 ~3 400 lat temu) sugerują, że masowe rozprzestrzenienie się haplogrupy nastąpiło w kontekście Wędrówek Ludów (IV–VI w. n.e.) i wczesnosłowiańskiej ekspansji — nie zaś wyłącznie w epoce żelaza, jak sugerowały dawniejsze szacunki STR. Najnowsze badania archeogenetyczne (Stolarek i in. 2023, próbki piastowskie z Markowic, Niemczy, Płońska) potwierdzają obecność I-CTS10228 wśród elit wczesnopiastowskich w Polsce.

IV. Korekta: „brak zróżnicowania wewnętrznego" I2a1b3-M423

Oryginalny artykuł (2012) stwierdzał: „Oznacza to, że powstała w pierwszym tysiącleciu p.n.e. haplogrupa dynarska nie uległa wewnętrznemu zróżnicowaniu." Stwierdzenie to było uzasadnione ówczesnym stanem wiedzy — program WTY badał zaledwie 200 000 bp chromosomu Y.

Korekta merytoryczna

Stwierdzenie jest dziś nieaktualne. Dzięki technologii Big Y-700 (sekwencjonowanie ~23 milionów par zasad) odkryto setki nowych SNP wewnątrz I-L621. Samo drzewo FTDNA zyskało w 2024 roku ponad 1 800 nowych gałęzi w haplogrupie I. Projekt Plewako Y-DNA zidentyfikował dotychczas co najmniej 23 subklady PLExx wewnątrz gałęzi rodu — co doskonale ilustruje skalę wewnętrznego zróżnicowania.

V. Aktualne zasoby i projekty badawcze

Projekty na FamilyTreeDNA

Projekt Plewako Y-DNA: familytreedna.com/groups/plewako/about — 48 członków (maj 2025), administrator: Stanisław J. Plewako
I2a Y-Haplogroup Project: familytreedna.com/groups/i-2a-hap-group/about — główny projekt dla I-P37.2 i subkladów
Wyniki STR projektu Plewako: familytreedna.com/public/PLEWAKO
oraz https://plewako.pl/Y-DNA/yresults.html

Drzewa filogenetyczne online

YFull YTree I-L621: yfull.com/tree/I-L621/ — YTree v14.02 (kwiecień 2026), aktualne datowanie TMRCA
YFull YTree I-CTS10228: yfull.com/tree/I-CTS10228/
FTDNA Discover I-L621: discover.familytreedna.com/y-dna/I-L621/

Genealogia rodu Plewako

Baza genealogiczna rodu: genealogia.plewako.pl
Towarzystwo Rodu Plewako: plewako.pl/towarzystwo/
Strona główna Y-DNA rodu: plewako.pl/Y-DNA/

VI. Podsumowanie — znaczenie odkrycia L621

Odkrycie mutacji L621 przez ród Plewako w 2011 roku pozostaje jednym z ważniejszych wkładów polskiej genealogii genetycznej w naukę o haplogrupach Y-DNA. Mutacja ta stała się fundamentalnym markerem definiującym całą grupę dynarską I-M423, obejmującą dziesiątki milionów mężczyzn w Europie — od Bałkanów (Bośnia >45%, Chorwacja, Serbia) przez Ukrainę, Białoruś i Polskę.

Szlachecki ród Plewako herbu Pogoń, należący do subkladu I-PLE01 (w tym podgałąź I-S12617), reprezentuje jedną z najlepiej udokumentowanych genetycznie i genealogicznie linii tej haplogrupy w Polsce — z ciągłością dokumentarną sięgającą Jarosława Plewaki (Popis Wojska Litewskiego 1528 r.) i genetyczną co najmniej do końca XVI wieku.

Stan badań — maj 2025

Projekt Plewako Y-DNA (FTDNA) liczy 48 uczestników i scharakteryzował 6 odrębnych genetycznie rodzin noszących nazwisko Plewako/Plewaka. Szlachecki ród herbu Pogoń (I-PLE01) jest jedyną linią z potwierdzonym szlachectwem i ciągłością genealogiczną sięgającą I połowy XVI wieku. Drzewo subkladów PLExx w ramach projektu jest najszczegółowszym lokalnym drzewem filogenetycznym tego typu w Polsce.

Wersja oryginalna: 11 III 2012 Autor: Stanisław Jan Plewako
Aktualizacja merytoryczna z pomocą Claude by Anthropic2026-05-31

Tekst zaktualizowany na podstawie: YFull YTree v14.02 (kwiecień 2026), tabeli wyników projektu Plewako FTDNA (maj 2025), danych projektu I2a Y-Haplogroup FTDNA oraz publikacji Stolarek i in. (2023).

← Powrót do strony Y-DNA rodu Plewako | Towarzystwo Rodu Plewako