Marian Plewako (1904-1972)

WSPOMNIENIA Z WOJNY 1939 r.
(fragment wstępu)

Wg tradycji rodzinnej ród mój pochodzi z bojarów ruskich z okolic Smoleńska, będących częścią składową Litwy. Mój pra pra dziadek w dniu 15 lipca 1410 r. brał udział w bitwie pod Grunwaldem w szeregach jednego z 3 pułków smoleńskich, które dostały pola zakutej w stal nawale krzyżackiej. Widocznie dzielnie tam się spisał, gdyż po tej bitwie został przyjęty do herbu szlacheckiego "Pogoń II", utworzonego z Wielkoksiążęcego herbu Litwy Pogoni i nagrodzony nadaniem gruntów i lasów w okolicy Iwieńca1/ i Kamienia w Ziemi Mińskiej oraz w okolicy Bienicy w Ziemi Oszmiańskiej na Białorusi. W herbie nadanym memu przodkowi na czerwonym polu figuruje ręka z mieczem wzniesionym do cięcia[1]).

Akt nadania herbu "Pogoń II" na pergaminie, opatrzony dużymi woskowymi pieczęciami (w pudełkach) - wyrazy skreślone - króla Władysława Jagiełło, był przechowywany w rodzinie3/ mego najstarszego stryja Sobiesława na kowieńszczyźnie i nie wiem czy przetrwał czas wojen 1914-1918, 1920 i 1939-1945. Od czasu Grunwaldu członkowie mego rodu brali udział jako szlachta polska w obronie Najjaśniejszej Rzeczypospolitej ginąc niejednokrotnie na polach bitew4/  i w powstaniu 1830 r.5/ 

     Przypisy redakcyjne /Stanisława J. Plewako/:

1/ Tylko w przypadku Dziakowszczyzny k/ Iwieńca było podanie, związane z nazwą majątku, wiążące zamieszkanie tam Plewaków z nadaniem króla Władysława Jagiełły, jak się wydaje bez rzeczywistych podstaw. Najdawniejsze, szesnastowieczne dokumenty wskazują dobra Krzywicze Małe jako wczesną siedzibę rodu  Plewako.

3/ Opis dokumentu jest taki jak opis "Wywodu Familii Urodzonych Plewaków" przyjętego przez deputację szlachecką mińską na podstawie wywodu przed deputacją szlachecką wileńską roku 1800. Opis mojego ojca powtarza wiernie wrażenie zarejestrowane oczyma dziecka.

4/ Dzieło hr. Uruskiego "Rodzina" wymienia już w 1701 r. nieznanego z imienia członka rodziny, który zginął wówczas pod Lejpunami.

5/ Wybitny udział w wojnie 1831 r. wziął Adam Plewako, kapitan wojsk polskich, kawaler orderu Virtuti Militari, stracony za udział w spisku popowstaniowym na Litwie, może Szymona Konarskiego?


[1]) Ręka z mieczem znana w heraldyce jest pod nazwą herbu Pogonia, zwanego też małą Pogonią w odróżnieniu od wielkiej Litewskiej. Herb Pogonia, lub jego główny motyw - ręka z mieczem była nadawana przez króla za zasługi wojenne. -
    str.117: Godła, barwy i hymn Rzeczypospolitej.
    Autorzy: Stanisław Russocki, Stefan K. Kuczyński, Juliusz Willaume. Wydawnictwo: Wiedza Powszechna, W-wa.